Tổng quan về đánh bắt thủy sản bền vững và bảo vệ hệ sinh thái biển

Đánh bắt thủy sản bền vững đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với ngành thủy sản toàn cầu trong bối cảnh nguồn lợi hải sản suy giảm, môi trường biển chịu nhiều áp lực và các thị trường nhập khẩu ngày càng chú trọng đến trách nhiệm môi trường trong chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chứng minh nguồn gốc khai thác hợp pháp, phương pháp đánh bắt có trách nhiệm và mức độ tác động đến hệ sinh thái biển.

Thúc đẩy thực hành đánh bắt thủy sản bền vững, tôn trọng hệ sinh thái biển hoang dã là định hướng nhằm khuyến khích hoạt động khai thác hải sản phù hợp với sức tái tạo tự nhiên, hạn chế tổn hại đến các loài sinh vật không phải mục tiêu và duy trì cân bằng sinh thái. Định hướng này có thể được triển khai thông qua các bộ tiêu chuẩn, chương trình chứng nhận thủy sản bền vững và hệ thống quản lý nghề cá có trách nhiệm.

Một trong những chương trình được biết đến rộng rãi trong lĩnh vực này là Marine Stewardship Council (MSC), tập trung vào hoạt động khai thác thủy sản tự nhiên có trách nhiệm. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể tham khảo các hướng dẫn nghề cá có trách nhiệm của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), các quy định quản lý nghề cá tại quốc gia khai thác và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường nhập khẩu.

Cần lưu ý rằng cụm từ “thúc đẩy thực hành đánh bắt thủy sản bền vững, tôn trọng hệ sinh thái biển hoang dã” mô tả một mục tiêu phát triển bền vững, không mặc nhiên là tên của một chứng nhận cụ thể. Việc lựa chọn chương trình đánh giá cần dựa trên loại thủy sản, ngư trường, phương pháp khai thác, thị trường mục tiêu và yêu cầu của khách hàng.

Các nội dung chính trong tiêu chuẩn và chương trình đánh bắt thủy sản bền vững

Bảo vệ nguồn lợi thủy sản và duy trì khả năng tái tạo tự nhiên

Quản lý nguồn lợi thủy sản là nền tảng của nghề cá bền vững. Hoạt động khai thác phải được kiểm soát để quần thể cá và các loài thủy sinh có khả năng duy trì, sinh trưởng và phục hồi qua nhiều thế hệ.

Các yêu cầu thường được xem xét bao gồm tình trạng quần thể của loài mục tiêu, mức độ khai thác, dữ liệu sản lượng, mùa vụ sinh sản và các biện pháp hạn chế khai thác khi nguồn lợi có dấu hiệu suy giảm. Đối với những loài có nguy cơ bị khai thác quá mức, cần áp dụng hạn ngạch, giới hạn kích thước, thời gian cấm khai thác hoặc các biện pháp quản lý phù hợp với quy định hiện hành.

Doanh nghiệp thu mua và chế biến cần hiểu rằng giấy phép khai thác hợp pháp không đồng nghĩa với việc nguồn lợi thủy sản chắc chắn được quản lý bền vững. Khả năng chứng minh tình trạng nguồn lợi và sự tuân thủ các biện pháp quản lý là yếu tố quan trọng khi đánh giá nghề cá theo những chương trình chứng nhận chuyên biệt.

Giảm thiểu tác động đến hệ sinh thái biển

Hệ sinh thái biển bao gồm rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn, đáy biển và các môi trường sống của nhiều loài sinh vật. Một phương pháp khai thác có thể tạo ra sản lượng cao nhưng vẫn gây tác động tiêu cực nếu làm hư hại môi trường sống hoặc phá vỡ quan hệ sinh thái.

Các chương trình đánh giá nghề cá bền vững thường xem xét mức độ tác động của ngư cụ, hoạt động khai thác tại khu vực nhạy cảm, khả năng làm tổn thương đáy biển và biện pháp phòng ngừa những tác động nghiêm trọng.

Tùy loại nghề cá, doanh nghiệp và đơn vị khai thác có thể cần điều chỉnh thiết kế ngư cụ, thay đổi khu vực hoặc thời điểm hoạt động, tránh các vùng sinh thái nhạy cảm và thực hiện giám sát tác động môi trường. Việc lựa chọn giải pháp phải dựa trên bằng chứng khoa học, đặc điểm ngư trường và quy định quản lý có liên quan.

Hạn chế đánh bắt không chủ đích và bảo vệ loài dễ bị tổn thương

Đánh bắt không chủ đích là vấn đề lớn đối với nghề cá biển. Trong quá trình khai thác, ngư cụ có thể bắt phải rùa biển, cá mập, cá đuối, chim biển, thú biển hoặc những loài cá chưa đạt kích thước thương phẩm.

Một hệ thống quản lý có trách nhiệm cần xác định các loài có nguy cơ bị ảnh hưởng, theo dõi tỷ lệ đánh bắt không chủ đích và triển khai biện pháp giảm thiểu phù hợp. Những giải pháp có thể bao gồm cải tiến ngư cụ, sử dụng thiết bị xua đuổi hoặc thoát khỏi ngư cụ khi thích hợp, thay đổi thời gian và vị trí khai thác, đồng thời nâng cao năng lực nhận diện sinh vật cho ngư dân.

Việc thả sinh vật trở lại biển cần được thực hiện theo hướng dẫn phù hợp nhằm tăng khả năng sống sót. Các trường hợp cá thể chết hoặc bị thương nghiêm trọng cũng cần được ghi nhận trung thực để phục vụ việc đánh giá hiệu quả của biện pháp kiểm soát.

Quản lý nghề cá hiệu quả và tuân thủ pháp luật

Tính bền vững không chỉ phụ thuộc vào hành vi của từng tàu cá mà còn gắn với hiệu quả của toàn bộ hệ thống quản lý nghề cá. Các yếu tố quan trọng bao gồm cơ chế cấp phép, quy định hạn ngạch, kiểm soát mùa vụ, giám sát hoạt động khai thác, thực thi pháp luật và phối hợp giữa các cơ quan quản lý.

Đối với doanh nghiệp, hồ sơ về tàu khai thác, giấy phép, khu vực hoạt động, thời gian khai thác, sản lượng và giao dịch mua bán cần được quản lý nhất quán. Những dữ liệu này giúp chứng minh nguồn gốc hợp pháp, hỗ trợ truy xuất và giảm nguy cơ tiếp nhận thủy sản từ hoạt động khai thác trái phép, không báo cáo hoặc không theo quy định.

Truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch của chuỗi cung ứng

Truy xuất nguồn gốc là mắt xích quan trọng kết nối hoạt động khai thác với doanh nghiệp thu mua, nhà máy chế biến, nhà phân phối và người tiêu dùng. Một hệ thống hiệu quả cần cho phép xác định sản phẩm đến từ tàu cá, chuyến biển, khu vực khai thác và lô nguyên liệu tương ứng.

Các thông tin cần kiểm soát có thể bao gồm tên loài, khối lượng, ngày khai thác, phương pháp đánh bắt, mã tàu, hồ sơ tiếp nhận nguyên liệu và thông tin vận chuyển. Tùy chương trình chứng nhận, yêu cầu cụ thể về phân tách nguyên liệu, nhận diện lô hàng và lưu giữ hồ sơ có thể khác nhau.

Doanh nghiệp nên thiết lập quy trình kiểm tra nhà cung cấp, đối chiếu chứng từ và xử lý lô hàng không đủ bằng chứng nguồn gốc. Truy xuất nguồn gốc đáng tin cậy không chỉ phục vụ đánh giá chứng nhận mà còn góp phần nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và giảm rủi ro thương mại.

Những điểm quan trọng khi triển khai chứng nhận thủy sản bền vững

Xác định đúng phạm vi đánh giá

Trước khi triển khai, doanh nghiệp cần xác định rõ đối tượng muốn đánh giá là nghề cá khai thác tự nhiên, chuỗi cung ứng thủy sản hay cơ sở chế biến và kinh doanh. Các đối tượng này có thể thuộc những chương trình đánh giá khác nhau.

Chẳng hạn, chứng nhận nghề cá bền vững thường xem xét hoạt động khai thác và quản lý nguồn lợi, trong khi chứng nhận chuỗi hành trình sản phẩm tập trung vào khả năng bảo toàn nhận diện của sản phẩm được chứng nhận trong quá trình mua bán, sơ chế, chế biến và phân phối.

Việc nhầm lẫn giữa chứng nhận nghề cá và chứng nhận chuỗi cung ứng có thể khiến doanh nghiệp chuẩn bị sai hồ sơ hoặc đưa ra tuyên bố tiếp thị không phù hợp.

Đánh giá khoảng cách và xây dựng kế hoạch cải tiến

Đánh giá khoảng cách giúp xác định sự khác biệt giữa thực trạng hoạt động và các yêu cầu áp dụng. Doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ pháp lý, hệ thống truy xuất, dữ liệu khai thác, phương pháp kiểm soát nhà cung cấp và cơ chế quản lý rủi ro.

Kế hoạch cải tiến nên xác định rõ vấn đề, nguyên nhân, biện pháp khắc phục, người phụ trách, thời hạn hoàn thành và bằng chứng xác nhận hiệu quả. Các vấn đề liên quan đến tính hợp pháp, độ tin cậy của dữ liệu hoặc nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ sinh thái cần được ưu tiên xử lý.

Kiểm soát hồ sơ và bằng chứng khách quan

Chứng nhận bền vững không chỉ dựa trên cam kết của doanh nghiệp mà còn cần bằng chứng có thể kiểm tra. Hồ sơ phải đầy đủ, nhất quán và phản ánh đúng hoạt động thực tế.

Một số bằng chứng quan trọng gồm giấy phép khai thác, nhật ký khai thác, hồ sơ sản lượng, dữ liệu giám sát, chứng từ mua bán, danh sách nhà cung cấp được phê duyệt và hồ sơ truy xuất từng lô hàng. Nếu có áp dụng hệ thống giám sát điện tử, doanh nghiệp cần kiểm soát tính toàn vẹn của dữ liệu và khả năng truy xuất khi có yêu cầu.

Kiểm soát tuyên bố chứng nhận và sử dụng nhãn

Doanh nghiệp chỉ nên tuyên bố sản phẩm được chứng nhận khi đáp ứng đúng điều kiện của chương trình liên quan. Việc sử dụng tên, logo hoặc nhãn chứng nhận phải tuân thủ quy định cấp phép và hướng dẫn nhận diện thương hiệu của chủ sở hữu chương trình.

Không nên quảng bá toàn bộ sản phẩm là bền vững chỉ vì một phần nguyên liệu có nguồn gốc được chứng nhận. Phạm vi tuyên bố cần phản ánh đúng sản phẩm, lô hàng, cơ sở và trạng thái chứng nhận thực tế.

Ví dụ thực tế về áp dụng thực hành đánh bắt thủy sản bền vững

Cải tiến nghề cá khai thác cá ngừ

Một doanh nghiệp thu mua cá ngừ có thể phối hợp với đội tàu để cải thiện việc ghi chép sản lượng, kiểm soát khu vực khai thác và theo dõi các loài bị đánh bắt không chủ đích. Tùy loại ngư cụ, biện pháp cải tiến có thể bao gồm sử dụng thiết bị giảm tương tác với sinh vật ngoài mục tiêu, nâng cao kỹ năng xử lý và thả sinh vật, hoặc điều chỉnh hoạt động theo hướng dẫn quản lý nghề cá.

Dữ liệu sau cải tiến được sử dụng để so sánh tỷ lệ đánh bắt không chủ đích, chất lượng hồ sơ và mức độ tuân thủ. Nếu muốn tham gia một chương trình chứng nhận, doanh nghiệp cần chứng minh rằng các biện pháp được thực hiện liên tục và phù hợp với yêu cầu đánh giá, thay vì chỉ triển khai trong thời gian ngắn.

Quản lý khai thác tôm và bảo vệ đáy biển

Đối với nghề khai thác tôm bằng lưới kéo, đơn vị khai thác cần đánh giá tác động của ngư cụ đến đáy biển và lượng sinh vật ngoài mục tiêu bị bắt. Các giải pháp có thể bao gồm sử dụng thiết bị thoát cá phù hợp, hạn chế khai thác tại khu vực nhạy cảm và tuân thủ thời gian đóng cửa ngư trường.

Kết quả cần được theo dõi bằng dữ liệu sản lượng, ghi nhận thành phần đánh bắt và hồ sơ giám sát. Việc cải tiến có thể giúp giảm tác động sinh thái, đồng thời hỗ trợ duy trì nguồn lợi phục vụ hoạt động kinh doanh lâu dài.

Kiểm soát nguyên liệu tại nhà máy chế biến thủy sản

Một nhà máy chế biến có thể xây dựng quy trình tiếp nhận nguyên liệu theo mã lô, đối chiếu giấy tờ tàu cá và khu vực khai thác, đồng thời tách biệt sản phẩm đủ điều kiện chứng nhận với sản phẩm chưa được xác nhận.

Khi khách hàng yêu cầu truy xuất, doanh nghiệp có thể liên kết hồ sơ từ lô thành phẩm ngược về lô nguyên liệu và nhà cung cấp. Cách tiếp cận này giúp hạn chế nguy cơ trộn lẫn, tăng tính minh bạch và hỗ trợ duy trì các tuyên bố liên quan đến nguồn gốc bền vững.

Đây là các tình huống minh họa cách áp dụng thực hành tốt, không phải bằng chứng rằng một nghề cá hoặc doanh nghiệp cụ thể đã được chứng nhận.

Đóng góp của đánh bắt thủy sản bền vững vào các Mục tiêu Phát triển Bền vững

SDG 14: Tài nguyên và môi trường biển

Đây là mục tiêu liên quan trực tiếp nhất. Thực hành khai thác có trách nhiệm góp phần hạn chế khai thác quá mức, giảm tác động đến môi trường sống biển và hỗ trợ bảo tồn đa dạng sinh học. Các biện pháp quản lý hiệu quả cũng góp phần giảm khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.

SDG 12: Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm

Truy xuất nguồn gốc, quản lý nguyên liệu và minh bạch thông tin giúp doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm trong sản xuất, phân phối và tiêu dùng thủy sản. Việc kiểm soát thất thoát, giảm lãng phí và cải thiện hiệu quả sử dụng nguyên liệu cũng có thể hỗ trợ mục tiêu này.

SDG 8: Việc làm tốt và tăng trưởng kinh tế

Nguồn lợi thủy sản được quản lý tốt có thể hỗ trợ sinh kế lâu dài cho ngư dân, người lao động trong chuỗi cung ứng và cộng đồng ven biển. Các hệ thống quản lý minh bạch còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận những thị trường coi trọng trách nhiệm môi trường.

Mức độ đóng góp vào các SDG phụ thuộc vào kết quả thực tế, phạm vi áp dụng và khả năng đo lường tác động. Doanh nghiệp nên xác định các chỉ số phù hợp như tỷ lệ lô hàng truy xuất được, mức độ tuân thủ pháp luật, tỷ lệ hồ sơ đầy đủ và kết quả theo dõi tác động đến hệ sinh thái.

Dịch vụ tư vấn, chứng nhận và đào tạo đánh bắt thủy sản bền vững của chúng tôi

Dịch vụ tư vấn xây dựng hệ thống quản lý

Chúng tôi cung cấp dịch vụ tư vấn giúp doanh nghiệp đánh giá hiện trạng, lựa chọn chương trình phù hợp và xây dựng lộ trình triển khai thực hành đánh bắt thủy sản bền vững. Phạm vi tư vấn có thể bao gồm phân tích yêu cầu, đánh giá khoảng cách, lập kế hoạch cải tiến, xây dựng quy trình truy xuất nguồn gốc và thiết lập cơ chế kiểm soát nhà cung cấp.

Đối với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu, chúng tôi hỗ trợ xác định các điểm kiểm soát trong chuỗi cung ứng, xây dựng biểu mẫu hồ sơ và thiết lập quy trình quản lý nguyên liệu đủ điều kiện chứng nhận.

Dịch vụ đào tạo nhận thức và năng lực thực hiện

Chương trình đào tạo được thiết kế theo vai trò của từng nhóm nhân sự, từ quản lý, bộ phận thu mua, kiểm soát chất lượng đến nhân viên kho và truy xuất nguồn gốc. Nội dung có thể bao gồm nguyên tắc khai thác bền vững, bảo vệ hệ sinh thái biển, yêu cầu hồ sơ, kiểm soát sản phẩm và chuẩn bị cho hoạt động đánh giá.

Đào tạo thực hành giúp nhân sự hiểu không chỉ những yêu cầu cần tuân thủ mà còn cách triển khai trong công việc hằng ngày. Doanh nghiệp có thể đánh giá hiệu quả đào tạo thông qua bài kiểm tra, đánh giá năng lực, kiểm tra hồ sơ và kết quả thực hiện quy trình.

Hỗ trợ chuẩn bị đánh giá và chứng nhận

Chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp rà soát hồ sơ, chuẩn bị bằng chứng, nhận diện điểm chưa phù hợp và xây dựng kế hoạch khắc phục trước khi đăng ký đánh giá. Tùy chương trình được lựa chọn, doanh nghiệp có thể cần làm việc với tổ chức đánh giá hoặc chứng nhận độc lập được công nhận hay được chương trình chấp thuận.

Việc cấp chứng nhận phụ thuộc vào kết quả đánh giá và quyết định của tổ chức có thẩm quyền. Dịch vụ tư vấn và đào tạo không thay thế hoạt động đánh giá độc lập, cũng không đồng nghĩa với việc bảo đảm doanh nghiệp chắc chắn được cấp chứng nhận.

Đồng hành cải tiến và duy trì sự phù hợp

Sau khi xây dựng hệ thống, doanh nghiệp cần duy trì hồ sơ, cập nhật yêu cầu pháp lý, theo dõi hiệu quả biện pháp kiểm soát và xử lý kịp thời những điểm chưa phù hợp. Chúng tôi hỗ trợ rà soát định kỳ, đào tạo bổ sung và đề xuất cải tiến nhằm nâng cao tính ổn định của hệ thống quản lý.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp từng bước tích hợp trách nhiệm môi trường vào hoạt động kinh doanh, giảm rủi ro trong chuỗi cung ứng và tăng độ tin cậy đối với khách hàng.

Vì sao doanh nghiệp nên triển khai thực hành đánh bắt thủy sản bền vững?

Đầu tư vào nghề cá bền vững không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu chứng nhận mà còn là giải pháp quản trị rủi ro dài hạn. Khi nguồn nguyên liệu được kiểm soát tốt, hồ sơ minh bạch và tác động môi trường được xem xét nghiêm túc, doanh nghiệp có cơ sở vững chắc hơn để xây dựng quan hệ với khách hàng, mở rộng thị trường và nâng cao uy tín thương hiệu.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc và chứng minh trách nhiệm trong chuỗi cung ứng có thể hỗ trợ quá trình đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lựa chọn chương trình phù hợp với sản phẩm và thị trường, đồng thời tránh xem một chứng nhận tự nguyện là sự thay thế cho giấy phép hoặc nghĩa vụ pháp lý.

Với dịch vụ tư vấn, đào tạo và hỗ trợ chuẩn bị chứng nhận, chúng tôi hướng đến việc giúp doanh nghiệp chuyển các nguyên tắc bền vững thành quy trình có thể triển khai, giám sát và cải tiến. Đây là nền tảng để bảo vệ hệ sinh thái biển, duy trì nguồn lợi thủy sản và phát triển chuỗi cung ứng có trách nhiệm.

Liên hệ để tư vấn doanh nghiệp

ISC Global

Hotline: +84 933 096 426 – +84 868 591 260

Email: info@iscglobal.asia | van.pham@iscglobal.asia

Website: iscglobal.asia | iscglobal.edu.vn

Liên hệ tải tiêu chuẩn pdf song ngữ Anh Việt: chỉ từ 50$

Chúng tôi cung cấp tài liệu tiêu chuẩn bản gốc và bản dịch

• Bản gốc tiếng anh của Tiêu Chuẩn sơ đồ tóm tắt và hình ảnh minh họa rõ ràng. Để quý khách thuận tiện đối chiếu theo từng điều khoản, dễ tra cứu và lập hồ sơ.

• Bản dịch tiếng Việt chuẩn chuyên ngành, dùng được ngay cho công việc.

• Ghi chú diễn giải và hướng dẫn áp dụng từ chuyên gia thực chiến.

• Giao nhanh dưới định dạng PDF/Word thuận tiện chỉnh sửa, lưu trữ.

Phạm vi tiêu chuẩn

Hệ thống quản lý ISO (9001, 14001, 45001, 37001…..); chứng nhận bền vững (ISCC, FSC, VFCS/PEFC….); dệt may và vật liệu tái chế (GRS, OCS, OEKO-TEX….); trách nhiệm xã hội và ESG (SMETA, EcoVadis, Fairtrade….) cùng nhiều tiêu chuẩn ngành khác theo yêu cầu.

Vì sao chọn chúng tôi

Tài liệu được biên dịch bởi đội ngũ trực tiếp tư vấn và đánh giá chứng nhận, nên bản dịch không chỉ đúng ngôn ngữ mà còn đúng tinh thần áp dụng thực tế — giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và hạn chế sai sót khi xây dựng hồ sơ.

Chi phí

Chỉ từ 50 USD/tài liệu, tùy độ dài và độ phức tạp. Quý Doanh nghiệp vui lòng gửi tên tiêu chuẩn để nhận báo giá chính xác miễn phí.

Cách đăng ký

1. Liên hệ và cho biết tên tiêu chuẩn cần dịch.

2. Nhận báo giá và thời gian giao tài liệu.

3. Thanh toán và nhận tài liệu qua email.

Thanh toán

Chuyển khoản qua mã QR ngân hàng (gửi kèm khi báo giá), hoặc qua PayPal: ducluongservices@gmail.com.

Rất mong được đồng hành cùng Quý Doanh nghiệp trên hành trình chứng nhận.

Trân trọng,

THÔNG TIN LIÊN HỆ