Trong hàng chục điều khoản của một hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, có bốn điều khoản mà đội ngũ tư vấn của ISC Global luôn dành thời gian rà soát kỹ lưỡng nhất — bởi đây chính là những điều khoản quyết định doanh nghiệp có bảo vệ được quyền lợi của mình hay không khi có tranh chấp xảy ra: điều khoản giá cả, điều khoản chất lượng/giám định, điều khoản luật áp dụng, và điều khoản cơ quan giải quyết tranh chấp.
1. Điều Khoản Giá Cả Và Điều Chỉnh Giá
Với các hợp đồng có thời gian thực hiện dài hoặc hàng hóa có giá biến động mạnh (nông sản, kim loại, nguyên liệu…), điều khoản giá không thể chỉ đơn thuần ghi một con số cố định. Doanh nghiệp cần cân nhắc:
- Cơ chế xác định giá: đơn giá cố định, giá biến động theo chỉ số thị trường, hay giá xác định theo công thức dựa trên chi phí đầu vào;
- Điều khoản điều chỉnh giá (hardship clause): cần làm rõ các tiêu chí cụ thể để kích hoạt việc điều chỉnh — ví dụ biến động giá nguyên liệu vượt một tỷ lệ phần trăm nhất định — tránh diễn đạt mơ hồ dẫn đến tranh cãi về việc có đủ điều kiện điều chỉnh hay không;
- Số phận của hợp đồng khi không có điều khoản giá: theo Điều 52 Luật Thương mại 2005 (và tương tự Điều 55 CISG), hợp đồng không nhất thiết bị vô hiệu nếu thiếu điều khoản giá — giá sẽ được xác định theo giá thị trường của hàng hóa tương tự trong điều kiện tương đương. Tuy nhiên, việc để hợp đồng “bỏ ngỏ” về giá luôn tiềm ẩn rủi ro tranh chấp không đáng có.
2. Điều Khoản Số Lượng, Chất Lượng, Giám Định
Đây là điều khoản dễ bị soạn thảo sơ sài nhất trong thực tiễn, nhưng lại là nguồn phát sinh tranh chấp phổ biến nhất. Một sai lầm điển hình: hợp đồng chỉ ghi một tỷ lệ chất lượng (ví dụ “tỷ lệ tấm 10%”) mà không làm rõ đây là ngưỡng tối đa cho phép hay tỷ lệ chính xác bắt buộc. Trong thực tiễn tư vấn, ISC Global từng gặp tình huống bên mua nhận được hàng có chất lượng tốt hơn mức cam kết nhưng vẫn viện dẫn “không đúng thỏa thuận” để yêu cầu giảm giá — một yêu cầu thiếu căn cứ pháp lý vững chắc nếu điều khoản chất lượng được soạn thảo rõ ràng ngay từ đầu.
Ngoài ra, điều khoản giám định cần quy định rõ:
- Đơn vị giám định được cả hai bên công nhận (tránh trường hợp mỗi bên chỉ định một đơn vị giám định độc lập, dẫn đến hai kết quả mâu thuẫn);
- Giá trị pháp lý của kết quả giám định — chung thẩm (final and binding) hay chỉ có giá trị tham khảo;
- Mối liên hệ giữa thời điểm giám định với thời điểm chuyển rủi ro và thời hạn thanh toán.
3. Điều Khoản Luật Áp Dụng — Không Chỉ Là “Chọn Một Cái Tên Luật”
Nhiều doanh nghiệp nghĩ đơn giản rằng chỉ cần ghi “hợp đồng chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam” là đủ. Trên thực tế, đây là một trong những điều khoản phức tạp nhất về mặt kỹ thuật pháp lý:
- Cần xác định rõ liệu “pháp luật Việt Nam” có bao gồm CISG hay không — vì Việt Nam là thành viên CISG từ 2017, và về nguyên tắc, CISG được coi là một bộ phận đặc thù của pháp luật Việt Nam áp dụng cho mua bán hàng hóa quốc tế, được ưu tiên áp dụng trước các quy định chung của Bộ luật Dân sự/Luật Thương mại nếu không có thỏa thuận loại trừ rõ ràng;
- Cần lưu ý rủi ro xung đột điều kiện giao dịch chung (battle of the forms): khi chào hàng của một bên dẫn chiếu luật nước A, còn chấp nhận chào hàng của bên kia dẫn chiếu luật nước B, hậu quả pháp lý phụ thuộc vào việc cơ quan giải quyết tranh chấp áp dụng học thuyết “first shot”, “last shot” hay “knock-out” — ba học thuyết có thể cho ra ba kết quả hoàn toàn khác nhau;
- Cần tránh nguy cơ “xé lẻ hợp đồng” (dépeçage) khi chọn nhiều nguồn luật khác nhau cho các phần khác nhau của cùng một hợp đồng, dễ dẫn đến mâu thuẫn khi áp dụng thực tế.
4. Điều Khoản Cơ Quan Giải Quyết Tranh Chấp
Một điều khoản giải quyết tranh chấp soạn thảo không rõ ràng có thể khiến toàn bộ nỗ lực đàm phán hợp đồng trở nên vô nghĩa khi tranh chấp thực sự xảy ra. Một số lỗi phổ biến mà ISC Global khuyến nghị doanh nghiệp cần tránh:
- Chỉ ghi chung chung “giải quyết tại Trọng tài Việt Nam” mà không nêu rõ trung tâm trọng tài cụ thể (Việt Nam có nhiều trung tâm trọng tài khác nhau) — có nguy cơ bị coi là thỏa thuận không thể thực hiện được;
- Thỏa thuận đồng thời “Tòa án Việt Nam hoặc Trọng tài Singapore” mà không xác định rõ ai có quyền lựa chọn — dễ dẫn đến hiện tượng các bên đua nhau khởi kiện tại hai cơ quan khác nhau;
- Nhầm lẫn giữa việc chọn tòa án của một quốc gia với việc đã ngầm chọn luật áp dụng của quốc gia đó — đây là hai vấn đề pháp lý hoàn toàn độc lập cần được thỏa thuận riêng biệt, minh thị.
Dịch Vụ Soạn Thảo Và Rà Soát Hợp Đồng Của ISC Global
ISC Global cung cấp dịch vụ soạn thảo và rà soát bốn điều khoản trọng yếu nêu trên (cùng toàn bộ nội dung hợp đồng) theo checklist chuẩn quốc tế, kết hợp kinh nghiệm thực chiến từ hàng trăm hồ sơ tư vấn ISO, ESG và pháp lý thương mại quốc tế:
- Rà soát và soạn thảo điều khoản giá, điều chỉnh giá phù hợp với đặc thù ngành hàng;
- Xây dựng điều khoản chất lượng, giám định rõ ràng, có thể thực thi;
- Phân tích và tư vấn lựa chọn luật áp dụng phù hợp (CISG, pháp luật Việt Nam, hoặc kết hợp);
- Soạn thảo điều khoản giải quyết tranh chấp chính xác, tránh các lỗi kỹ thuật phổ biến nêu trên.
Liên Hệ Tư Vấn Doanh Nghiệp
ISC Global Co., Ltd.
Hotline: +84 933 096 426 – +84 868 591 260
Email: info@iscglobal.asia | van.pham@iscglobal.asia
Website: iscglobal.asia | iscglobal.edu.vn
